Κατανόηση της ξηροφθαλμίας
Η ξηροφθαλμία δεν είναι πάντα απλή «έλλειψη δακρύων»
Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να προκύπτουν από διαφορετικούς μηχανισμούς. Γι' αυτό η σωστή αξιολόγηση είναι το πρώτο βήμα.
Συμπτώματα που αναφέρουν συχνά οι ασθενείς
- Κάψιμο, τσούξιμο ή αίσθημα άμμου στα μάτια
- Θολή ή διακυμαινόμενη όραση, ιδιαίτερα με οθόνες
- Δάκρυσμα, κοκκίνισμα ή ευαισθησία στο φως
- Κούραση των ματιών στο διάβασμα, στην οδήγηση ή στην εργασία στον υπολογιστή
- Δυσανεξία σε φακούς επαφής ή ενόχληση μετά από LASIK ή επέμβαση καταρράκτη
Η ξηροφθαλμία μπορεί να επηρεάζει την άνεση, τη συγκέντρωση και την ποιότητα της όρασης. Ακόμη και το έντονο δάκρυσμα μπορεί να είναι σύμπτωμα ξηροφθαλμίας, όταν η δακρυϊκή στιβάδα είναι ασταθής.
Η δακρυϊκή στιβάδα
Τα δάκρυα δεν είναι απλώς νερό. Η δακρυϊκή στιβάδα έχει λιπιδικό στρώμα, υδατικό στρώμα και βλεννώδες στρώμα, που συνεργάζονται για να κρατούν την επιφάνεια του ματιού άνετη και την όραση καθαρή.
Όταν ένα από αυτά τα στρώματα δεν λειτουργεί σωστά, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα ξηροφθαλμίας.
Εξατμιστική ξηροφθαλμία
Είναι από τις συχνότερες μορφές. Τα δάκρυα μπορεί να παράγονται σε επαρκή ποσότητα, αλλά εξατμίζονται γρήγορα επειδή το λιπιδικό στρώμα δεν είναι σταθερό.
Η πιο συχνή αιτία είναι η δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων, δηλαδή των αδένων στα βλέφαρα που παράγουν το λιπαρό μέρος των δακρύων.
Υδατική ανεπάρκεια
Σε αυτή τη μορφή, οι δακρυϊκοί αδένες δεν παράγουν αρκετό υδατικό μέρος των δακρύων. Μπορεί να σχετίζεται με ηλικία, ορμονικές αλλαγές, φάρμακα, αυτοάνοσα νοσήματα, σύνδρομο Sjögren ή προηγούμενη οφθαλμική επέμβαση.
Οι ασθενείς συχνά περιγράφουν επίμονη ξηρότητα, κάψιμο, αίσθημα ξένου σώματος και δυσκολία στο διάβασμα ή στην οδήγηση.
Μικτή ξηροφθαλμία
Πολλοί ασθενείς έχουν συνδυασμό παραγόντων: μειωμένο όγκο δακρύων, MGD, φλεγμονή των βλεφάρων και ερεθισμό της οφθαλμικής επιφάνειας.
Αν αντιμετωπιστεί μόνο ένας παράγοντας, τα συμπτώματα μπορεί να παραμείνουν. Η εξέταση βοηθά να φανεί ποιοι μηχανισμοί είναι πιο σημαντικοί στη δική σας περίπτωση.
Παράγοντες που συχνά συμμετέχουν
- Βλεφαρίτιδα, ροδόχρους νόσος, Demodex ή αλλεργίες
- Φακοί επαφής ή πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες
- Αυτοάνοσα νοσήματα ή θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια
- Ατελές κλείσιμο των βλεφάρων ή προηγούμενες επεμβάσεις στα βλέφαρα
- Εντρόπιο, εκτρόπιο ή άλλη διαταραχή της θέσης των βλεφάρων
Demodex και βλεφαρίδες
Τα Demodex είναι μικροσκοπικοί οργανισμοί που ζουν συχνά γύρω από τις βλεφαρίδες. Σε μικρό αριθμό συνήθως δεν δημιουργούν πρόβλημα, αλλά όταν αυξηθούν μπορεί να συμβάλλουν σε χρόνια φλεγμονή των βλεφάρων και ξηροφθαλμία.
Συχνές ενδείξεις είναι φαγούρα το πρωί, ερεθισμένα χείλη βλεφάρων, κρούστες στις βλεφαρίδες, υποτροπιάζοντα κριθαράκια ή χαλάζια και κυλινδρική πιτυρίδα στη βάση των βλεφαρίδων.
Φακοί επαφής και ξηροφθαλμία
Οι φακοί επαφής αλληλεπιδρούν άμεσα με τη δακρυϊκή στιβάδα. Μπορεί να αυξήσουν την εξάτμιση, να επηρεάσουν το ανοιγοκλείσιμο των ματιών ή να αποκαλύψουν προϋπάρχουσα ξηροφθαλμία.
Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι οι φακοί «στεγνώνουν» μετά από μερικές ώρες, ότι η όραση θολώνει ή ότι χρειάζονται συχνά τεχνητά δάκρυα.
Οθόνες και ψηφιακή κόπωση
Η χρήση οθονών μειώνει τη συχνότητα των βλεφαρισμών και συχνά οδηγεί σε ατελές ανοιγοκλείσιμο των ματιών. Αυτό επιδεινώνει την εξάτμιση των δακρύων και τη δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων.
Ο κλιματισμός, το γραφείο και η πολύωρη εργασία από υπολογιστή μπορούν να κάνουν τα συμπτώματα πιο έντονα.
Ορμονικοί και συστηματικοί παράγοντες
Η ξηροφθαλμία είναι συχνή στην εμμηνόπαυση και μετά από ορμονικές αλλαγές, επειδή μπορεί να επηρεαστούν η παραγωγή δακρύων, οι μεϊβομιανοί αδένες και η φλεγμονή της οφθαλμικής επιφάνειας.
Μπορεί επίσης να σχετίζεται με Sjögren, ρευματοειδή αρθρίτιδα, λύκο ή θυρεοειδική νόσο. Σε πιο έντονη υδατική ανεπάρκεια, μπορεί να χρειαστεί να ληφθεί υπόψη και συστηματική διερεύνηση.
Ύπνος και πρωινή ξηρότητα
Ορισμένοι ασθενείς νιώθουν τα μάτια χειρότερα όταν ξυπνούν. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με ατελές κλείσιμο των βλεφάρων στον ύπνο, έκθεση της οφθαλμικής επιφάνειας ή ροή αέρα από CPAP.
Το πρωινό μοτίβο συμπτωμάτων αξιολογείται διαφορετικά από την ενόχληση που εμφανίζεται κυρίως με οθόνες ή προς το τέλος της ημέρας.
Ξηροφθαλμία ή αλλεργία;
Η αλλεργία συνήθως προκαλεί έντονη φαγούρα, εποχικές εξάρσεις, οίδημα και βλέννες. Η ξηροφθαλμία συχνότερα προκαλεί κάψιμο, αίσθημα άμμου, δάκρυσμα και διακυμάνσεις στην όραση.
Υπάρχει όμως επικάλυψη, και αρκετοί ασθενείς έχουν και τα δύο. Η εξέταση βοηθά να μη θεωρείται κάθε ερεθισμός απλώς «αλλεργία».